Ondanks dat de mogelijkheid bestaat, wordt euthanasie bij vergevorderde dementie maar zelden toegepast. Dit is de conclusie van een onderzoek dat afgelopen week in het vakblad Medisch Contact gepubliceerd werd.

Drie onderzoekers, onder leiding van Arie Nieuwenhuijzen Kruseman – emeritus hoogleraar Interne Geneeskunde aan de Universiteit Maastricht, onderzochten hiervoor de 26 dossiers van patiënten die als gevolg van vergevorderde dementie een verzoek tot levensbeëindiging indienden. Zij waren door hun ziekte niet meer wilsbekwaam. Wel beschikten deze patiënten over een al eerder getekende schriftelijke wilsverklaring waarin stond dat euthanasie mocht worden toegepast.

Tussen maart 2012 en mei 2015 dienden deze dementiepatiënten een euthanasieverzoek in bij de Stichting Levenseindekliniek (SLK), maar geen van de 26 verzoeken werd gehonoreerd.

Wilsverklaring niet voldoende

In 25 van de 26 gevallen oordeelde de SLK dat de euthanasieverzoeken niet ingewilligd konden worden, omdat het voor deze patiënten niet mogelijk was om hun wens te bevestigingen. De ene patiënt die dit wel kon, overleed echter twee weken na het onderzoek door de SLK op natuurlijk wijze.

Bovendien concludeerde de SLK in bijna alle gevallen dat er bij de patiënten geen sprake was van ondraaglijk lijden, waardoor er ook geen reden was voor euthanasie.

Nieuwe regels ter verduidelijking

Begin dit jaar kwam er een nieuwe handreiking uit over euthanasie waarin meer duidelijkheid wordt gegeven over het onderwerp vergevorderde dementie en euthanasie. Nieuw is dat een euthanasieverzoek moet worden gehonoreerd wanneer een patiënt over een wilsverklaring beschikt die opgesteld is in de periode dat hij of zij nog wilsbekwaam was. In de oude handreiking (uit 2012) is het nog verplicht dat de patiënt zelf moet kunnen aangeven dat hij of zij euthanasie wil.

“De handreiking geeft meer duidelijkheid over de euthanasiewet en vooral artsen hadden daar grote behoefte aan. Veel artsen meenden dat euthanasie niet kan bij dementie. Nu is weer bevestigd dat dat wel kan als de patiënt ernstig lijdt, een wilsverklaring heeft opgesteld en daarover vaker heeft gesproken met de arts. Artsen kunnen hier niet meer omheen.” – Margo Andriessen, voorzitter Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE).

In 2014 had 1,5 procent van de euthanasieverzoeken betrekking op patiënten met dementie. Hierbij zaten ook de verzoeken van mensen met beginnende dementie – zij waren nog wel wilsbekwaam.