Veelvoorkomende termen

Als je in aanraking komt met de ziekte van Alzheimer of een andere oorzaak van dementie krijg je vaak veel informatie over je heen die niet altijd even duidelijk is. Om je een beetje op weg te helpen in de wereld van medische termen hebben we een begrippenlijst opgesteld.

Afasie

Als gevolg van een disfunctioneren van de hersenen kan het gebeuren dat de taal minder goed beheerst wordt: iemand kan niet meer goed zeggen wat hij/zij wil.

Agnosie

Wanneer mensen minder goed voorwerpen, geluiden en geuren kunnen herkennen, is er sprake van agnosie. In combinatie met het uitblijven van een dorstprikkel kan een persoon een glas drinken bijvoorbeeld niet als dusdanig herkennen.

Alzheimer Café

In een Alzheimer Café kunnen mensen met dementia en mensen die hiermee te maken hebben terecht om informatie en ervaringen uit te wisselen. Zo’n ontmoetingsavond vindt vaak op maandelijkse basis plaats. Kijk hier voor een Alzheimer Café bij jou in de buurt.

Apraxie

Bij apraxie vergeet een patiënt hoe een bepaalde handeling uitgevoerd moet worden. Soms kan hij/zij de handeling wel imiteren, maar is hij/zij deze op een later moment weer vergeten.

Atrofie

Atrofie betekent letterlijk vertaald ‘afsterven van’. Bij dementie is er sprake van een atrofie van de zenuwcellen in de hersenen.

BAP

Het Bewegings Activerings Programma (BAP) is ontwikkeld voor ouderen met psychogeriatrische problemen, waaronder dementie. Door deel te nemen aan dit programma kunnen psychosociale problemen worden voorkomen of verminderen. In het BAP wordt een combinatie van beweging en speciale aandacht voor de lichaamsbeleving aangeboden.

Bèta-amyloïd

Bèta-amyloïd is een eiwit in de hersenen dat bij mensen met de ziekte van Alzheimer in de hersenen in ophopingen voorkomt. Onderzoekers denken dat deze ophopingen de verbindingen tussen zenuwcellen verstoren, waardoor Alzheimer veroorzaakt wordt.

Casemanager

Een casemanager geeft advies en informatie aan mensen met dementie en hun omgeving en bekijkt de zorgbehoefte van de patiënt. Ook bekijkt bemiddelt de casemanager bij hulp- en zorgverlening (bijvoorbeeld bij het CIZ), waarbij hij/zij de belangen van de cliënt en mantelzorgers behartigt.

CIZ

Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) geeft een indicatie of iemand in aanmerking komt voor professionele zorg. Zonder deze indicatie kun je bepaalde zorg niet ontvangen.

Delier

Een delirium of delier is verwardheid die plotseling (binnen enkele uren tot dagen) ontstaat. De symptomen kunnen continue verschillen, en de oorzaak ligt lichamelijk waardoor de oorzaak vaak behandeld kan worden. Omdat een delier heel heftig is voor degene die het ervaart, kun je helpen door deze persoon in een vertrouwde omgeving te brengen/houden, en erbij te blijven.

Desoriëntatie

Als iemand niet goed weet waar hij/zij zich bevindt, is er sprake van desoriëntatie. Hierbij wordt vaak uitgegaan van tijd (welke dag is het?), plaats  (waar zijn we?) en persoon (wie ben ik?). Bij dementie treden altijd dit soort oriëntatieproblemen op.

Dorstprikkel

Bij iemand met dementie kan het zo zijn dat het lichaam niet meer vertelt wanneer er behoefte is aan eten en drinken: hongergevoel en  de dorstprikkel verdwijnen. Lees hier een aantal tips om dit te voorkomen.

Geheugenpoli

Een geheugenpolikliniek richt zich op het diagnosticeren en behandelen van geheugenproblemen.

Geheugenstoornis

We spreken van een geheugenstoornis als de vergeetachtigheid van iemand groter is dan bij andere mensen van dezelfde leeftijd.

Hallucinaties

Wanneer iemand hallucineert, ziet, hoort, voelt, ruikt of proeft hij of zij dingen die een ander niet waarneemt. Deze ‘zinsbegoochelingen’ zijn voor de persoon in kwestie levensecht en hebben vaak een onprettig karakter. Zo kunnen mensen stemmen horen die opdrachten geven of dingen zien, zoals spinnen.

Heteroanamnese

Met een heteroamnese vormt een dokter een beeld van de (eventuele) dementie van een patiënt. Dit doet hij/zij door de patiënt en, met name, de omgeving vragen te stellen over ervaringen en veranderingen in gedrag van de persoon in kwestie.

Lichttherapie

Bij lichttherapie wordt iemand blootgesteld aan intensief licht. Dit licht is feller dan normaal kunstlicht, maar niet zo fel als het zonlicht op een zomerse dag. De hersenen gebruiken licht om het dag- en nachtritme te regelen. Bij mensen met dementie kan dit ritme verstoord zijn, waardoor lichttherapie uitkomst kan bieden.

Mantelzorg

Mantelzorg is de zorg die naasten bieden aan iemand die hulpbehoevend is (bijvoorbeeld door een handicap of door een chronische ziekte). Deze zorg wordt onbetaald verleend voor een familielid of vriend.

Melatonine

Melatonine is een hersenhormoon dat van invloed is op het slaap-waakritme. Wanneer het donker wordt, maakt het lichaam meer melatonine aan wat een signaal is om te gaan rusten of slapen. Wordt het weer licht, dan neemt de aanmaak van melatonine af. Melatonine kan gebruikt worden bij lichttherapie.

Neurotransmitters

Een neurotransmitter is een chemische stof die werkt als de overbrenger van een zenuwprikkel van de ene zenuwcel naar de andere. In de hersenen zijn meer dan vijftig soorten neurotransmitters actief, waaronder acetylcholine, dopamine, histamine en serotonine. Bij mensen met de ziekte van Alzheimer is de concentratie acetylcholine in de hersenen verlaagd.

Ouderenadviseur

Ouderenadviseurs helpen ouderen hun zelfstandigheid te behouden. Je kunt hier terecht voor informatie en advies over problemen die vaak voorkomen bij het ouder worden, zoals dementie.

PGB

Als het CIZ een indicatie geeft dat je recht hebt op zorg, dan kun je ervoor kiezen alles te laten regelen. Je hebt dan geen invloed op bijvoorbeeld welke instelling verantwoordelijk is voor de zorg. Je kunt als alternatief kiezen voor het persoonsgebondenbudget (PGB), waarmee je zelf bepaalt welke instelling je kiest. Dit brengt wel hogere administratie met zich mee.

Plaques

Plaques zijn eiwitophopingen (in het geval van de ziekte van Alzheimer van het eiwit bèta-amyloïd) in de zenuwcellen. Doordat de afbraak van deze plaques niet meer goed verloopt, worden de zenuwcellen en de verbindingen hiertussen aangetast. Hierdoor kunnen de hersenen niet meer goed functioneren en sterven de zenuwcellen af. Dit veroorzaakt (naar alle waarschijnlijkheid) dementie.

Psychose

Iemand die zich in een psychose bevindt, kan last krijgen van wanen en/of hallucinaties. Wanen zijn overtuigingen die niet op de werkelijkheid zijn gebaseerd, maar waar iemand heel sterk in gelooft. Hallucinaties zijn zinsbegoochelingen waarbij iemand dingen ziet, hoort, ruikt, proeft of voelt die er niet zijn.

Snoezeltherapie

Snoezeltherapie wordt ingezet om contact te maken met mensen die ernstig dement zijn. Hierbij worden alle zintuigen (gezichtsvermogen, gehoor, gevoel, smaak en reuk) op een selectieve manier geprikkeld, waardoor de patiënt in de gelegenheid wordt gesteld om emoties en gevoelens (en in het bijzonder gevoelens zoals genegenheid en tederheid) te uiten. Het doel van snoezelen is het verhogen van het algeheel welbevinden van iemand met (ernstige) dementie.

Tangles

Tangles (kluwen) bestaan uit onoplosbaar ineengestrengelde vezels en zien eruit als een wirwar van eiwitten in een hersencel. Ze ontstaan doordat (door een onbekende oorzaak) de structuur van dit tau-eiwit verandert. Hierdoor is het tau-eiwit niet meer in staat om bij te dragen aan de stevigheid van de cel en raakt de communicatie tussen zenuwcellen aangetast. Uiteindelijk kan de aangetaste zenuwcel afsterven.

TIA

Bij een TIA wordt de bloedtoevoer naar een deel van de hersenen tijdelijk verstoord. Meestal levert dit geen schade op voor de hersenen, maar toch kan het zo zijn (vooral bij meerdere TIA’s of als een TIA lijdt tot een beroerte) dat delen van de hersenen afsterven, waardoor dementie optreedt.

WMO

De Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) stelt sinds 2015 dat gemeenten ervoor verantwoordelijk zijn dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Zij zullen hiervoor mensen (en mantelzorgers) dus hulp moeten bieden.

Ziekte van Pick

De ziekte van Pick wordt tegenwoordig gezien als een vorm van frontotemporale dementie (FTD) en wordt nog maar weinig onder deze benaming gebruikt. Het is een aandoening van (met name) het voorste gedeelte van de hersenen, de frontaalkwab.