Medicijnen

Tot op heden is het niet mogelijk om dementie te genezen. Wel zijn er medicijnen ontwikkeld die kunnen helpen bij het verminderen van de symptomen van dementie. Ook is er medicatie beschikbaar waarmee de ontwikkeling van de ziekte (tijdelijk) vertraagd kan worden. Of iemand baat heeft bij één van deze medicijnen hangt onder andere af van de ziekte die de dementie veroorzaakt en iemands persoonlijke gesteldheid.

De medicatie die voorgeschreven kan worden om het proces van de dementie te vertragen, is in te delen in verschillende groepen:

  1. Acetylcholine-esterase-remmers
  2. Memantine
  3. Co-dergocrine
  4. Symptoombestrijdende medicatie
  5. Alternatieve geneeswijzen

Acetylcholine-esterase-remmers

De neurotransmitter acetylcholine is in de hersenen betrokken bij het overbrengen van berichten naar het centrum van het geheugen, bij het redeneren en bij andere denkprocessen. Door de afbraak van deze neurotransmitter door het enzym acetylcholine-esterase is bij de ziekte van Alzheimer de concentratie acetylcholine in de hersenen verlaagd, waardoor dit moeizamer verloopt. Acetylcholine-esterase-remmers zorgen ervoor dat de hoeveelheid van de neurotransmitter toeneemt, waardoor de hersenzenuwen weer beter met elkaar kunnen functioneren.

Er zijn verschillende acetylcholine-esterase-remmers die voorgeschreven kunnen worden aan mensen met dementie:

Galantamine (merknaam Reminyl)

Galantamine is bedoeld voor mensen met een beginnende tot matig ernstige vorm van de ziekte van Alzheimer. Het medicijn heeft echter niet bij iedereen effect: slechts 10 tot 15% van de patiënten merkt iets van de beoogde verbetering van de attentie, concentratie en het spraakvermogen.

Bijwerkingen van galantamine zijn onder andere: misselijkheid, braken, duizeligheid, gebrek aan eetlust, hoofdpijn en slaperigheid. Hiervan heeft men voornamelijk aan het begin van de behandeling last en bij elke keer dat de dosis wordt verhoogd.

Rivastigmine (merknaam Exelon of Permente)

Rivastigmine heeft dezelfde werking als het geneesmiddel galantamine: ook hiermee is het doel om de attentie, de concentratie en het spraakvermogen van de patiënt te verbeteren. Rivastigmine werkt bij 10 tot 15% van de patiënten en wordt voorgeschreven bij een beginnende tot matig ernstige vorm van de ziekte van Alzheimer.

De belangrijkste bijwerkingen van rivastigmine zijn: misselijkheid, braken, duizeligheid, gebrek aan eetlust, hoofdpijn en slaperigheid. Hiervan heeft men voornamelijk aan het begin van de behandeling last en bij elke keer dat de dosis wordt verhoogd.

Rivastigmine kan ook toegediend worden via een pleister die eenmaal per dag opgeplakt moet worden.

Donepezil (merknaam Aricept of Navazil)

Donepezil kan voorgeschreven worden aan mensen die lijden aan een lichte tot matig ernstige vorm van de ziekte van Alzheimer.

Bijwerkingen die het meest voorkomen bij het geneesmiddel donepezil zijn: diarree, misselijkheid en hoofdpijn (zeer vaak). Ook komen agressief gedrag, hallucinaties, agitatie, spierkrampen, syncope, urine-incontinentie en vermoeidheid vaak voor.

Memantine

Memantine is het enige medicijn dat ingezet kan worden voor de behandeling van mensen met een matige tot ernstige vorm van de ziekte van Alzheimer. De werking is ook anders dan die van de acetylcholine-esterase-remmers: het beschermt de NMDA-receptoren (N-methyl-D-aspartaat) in de hersenen. Hierdoor kan het geneesmiddel de overdracht van signalen in de hersenen en het geheugen verbeteren.

Slechts een minderheid van de Alzheimerpatiënten heeft baat bij een behandeling met memantine en het effect is niet altijd groot. Daar staat tegenover, dat het medicijn meestal goed verdragen wordt. Soms kunnen patiënten last krijgen van bijwerkingen zoals hoofdpijn, hoge bloeddruk, slaperigheid, duizeligheid en verstoppingen.

Memantine is verkrijgbaar onder de merknamen Ebixa en Nemdatine.

Co-dergocrine

Het middel co-dergocrine is een mengsel van alkaloïden en kan ingezet worden bij een lichte vorm van dementie. Het heeft een vaatverwijdend effect waardoor de zuurstoftoevoer naar de hersenen verbeterd wordt. Ook zou het de stofwisseling in de hersenen positief beïnvloeden.

De werking van co-dergocrine is niet wetenschappelijk aangetoond en werkt ook niet bij iedereen.

Mogelijke bijwerkingen van co-dergocrine zijn: een verstopte neus, maagdarmklachten, duizeligheid, wazig zien en hoofdpijn.

Symptoombestrijdende medicatie

Bij dementie horen allerlei nare symptomen zoals angst, pijn, somberheid, slapeloosheid, stemmingswisselingen en agressie. Dit zijn klachten die serieus genomen moeten worden en vragen om een adequate behandeling. Vanwege de bijwerkingen van veel symptoombestrijdende medicijnen kan er in de eerste instantie voor gekozen worden om medicatie zo veel mogelijk te vermijden, maar wanneer de klachten ernstige vormen aannemen, kan men hier vaak niet omheen.

Er zijn vier groepen medicijnen die vaak voorgeschreven worden om de symptomen van dementie te bestrijden:

  1. Antipsychotica
  2. Antidepressiva
  3. Pijnstillers
  4. Slaapmiddelen

Antipsychotica

Rustgevende medicatie, zoals antipsychotica ook wel wordt genoemd, wordt vaak voorgeschreven wanneer iemand gedragsproblemen heeft (bijvoorbeeld bij agressie of psychoses). Bekende medicijnen zijn haloperidol (Haldol), risperidon (Risperdal) en olanzapine (Zyprexa).

Het gebruik van antipsychotica door mensen met dementie is wel gebonden aan enkele richtlijnen. Zo mag het toedienen hiervan nooit de eerste behandeling zijn en moet het gebruik van antipsychotica van korte duur zijn. onderzoeken hebben namelijk uitgewezen dat het effect van dit soort medicatie na twaalf weken afneemt. Bovendien neemt de kans op (ernstige) bijwerkingen dan toe.

Antidepressiva

Mensen met dementie kunnen last krijgen van somberheid en zelfs in een depressie belanden. In de eerste instantie zal gekozen worden voor een behandeling zonder medicatie, maar wanneer dit niet werkt, kan er gekozen worden voor een antidepressivum. Hierbij zijn de bijwerkingen in de eerste week het ergst, waarna deze afnemen. Enkele klachten, zoals sufheid, kunnen echter blijven bestaan.

Iemand die voor het krijgen van dementie al onder behandeling met medicijnen was voor een depressie, kan deze bestaande behandeling niet voortzetten. Sommige antidepressiva verminderen namelijk de werking van alzheimermedicatie of verergeren juist geheugen- en andere mentale klachten. Dit zijn voornamelijk de ‘tricyclische antidepressiva zoals amitriptyline, clomipramine, dosulepine, doxepine, imipramine en nortriptyline.

Pijnstillers

Een veelvoorkomend symptoom van dementie is pijn. Een groot probleem hierbij is bovendien, dat veel mensen met dementie zelf niet meer goed aan kunnen geven dat zij pijn hebben – het is dan ook een symptoom dat vaak niet of onvoldoende wordt bestreden. Iemand uit voorzorg pijnstillers geven is echter ook geen optie, aangezien mensen met dementie vaak extra gevoelig zijn voor de bijwerkingen van deze medicijnen.

Het gebruik van pijnstillers moet dan ook altijd op voorschrift van een arts gebeuren. Vooral met pijnstillers zoals ibuprofen en diclofenac moet terughoudend omgegaan worden, want deze kunnen ernstige bijwerkingen geven (maagbloedingen en nierschade).

Slaapmiddelen

Een verstoord dag- en nachtritme en daardoor slapeloosheid is ook een kenmerk van dementie. Deze slapeloosheid kan echter voor ernstige problemen zorgen, voor zowel de dementiepatiënt als zijn of haar mantelzorger(s).

Het beste is om slapeloosheid zonder medicatie te behandelen (bijvoorbeeld door lichttherapie, het aanbrengen van meer regelmaat of door het vermijden van alcohol en cafeïne in de avond). Werkt dit echter niet, dan kan voor een korte periode (maximaal twee weken) een slaapmiddel zoals Temazepam of Zolpidem voorgeschreven worden. Deze medicijnen vergroten echter het risico op (val)ongelukken overdag, omdat de gebruiker ook dan nog wat suf kan zijn.

Wanneer iemand last heeft van een omgekeerd dag- en nachtritme kan ook een combinatie van lichttherapie en melatonine gebruikt worden.

Alternatieve geneeswijzen

In de wetenschappelijke wereld wordt veel onderzoek gedaan naar het voorkomen en genezen van dementie, maar ook in alternatieve kringen wordt er gezocht naar een middel tegen dementie. Regelmatig wordt er bericht over een nieuwe alternatieve behandeling, maar tot op heden is gebleken dat ook deze methodes geen positieve resultaten opleveren.

Wel kunnen sommige alternatieve behandelingen helpen bij het bestrijden van symptomen die horen bij dementie. Te denken valt onder andere aan:

  • Massage – Een massage helpt om de gespannen spieren los te maken en verbetert de bloedsomloop. Een massage in combinatie met aromatherapie helpt mensen met dementie om te ontspannen.
  • Creatieve therapieën -  Bezig zijn met muziek, kunst, dans, tuinieren en handvaardigheid is voor veel mensen met dementie een manier om zich uit te drukken en meer grip op de situatie te krijgen. Vooral muziektherapie boekt goede resultaten hierbij.
  • Snoezeltherapie – Met snoezelen worden alle zintuigen van de dementiepatiënt gestimuleerd: het gezichtsvermogen, het gehoor, het gevoel, de smaak en de reuk. Hiervoor worden lichteffecten, meditatieve muziek, essentiële oliën en het aftasten van oppervlakken gebruikt en het werkt goed om veel gedragsproblemen die bij dementie horen te behandelen.
  • Voedingsmiddelen – Sommige voedingsmiddelen kunnen waarschijnlijk de kans op de ziekte van Alzheimer verminderen. Hierbij wordt voornamelijk gesproken over stoffen als foliumzuur, onverzadigde vetzuren en anti-oxidanten.

Wie op zoek gaat naar een alternatieve geneeswijze voor dementie moet zich er goed van bewust zijn dat tot op heden de werking van deze alternatieven niet is aangetoond. Een alternatieve behandeling mag dan ook nooit het advies van een arts en de behandeling hierdoor vervangen of in de weg staan.